شاهنامه، سندی آشکار برای تمدن فارسی
زادروز فردوسی بزرگ،فراتر از یک شاعر
روایتی از زندگی، آثار و تأثیرات حکیم ابوالقاسم فردوسی
امروز، روز پر اهمیتی برای تاریخ و تمدن ایران باستان و حتی ایران امروزی میباشد،روزی که زادروز یک اسطوره نه تنها فارسی بلکه جهانی میباشد. به مناسبت زادروز حکیم ابوالقاسم
فردوسی، بزرگترین حماسهسرای ایران و یکی از ارکان استوار هویت ملی ما، این مقاله را تقدیم شما میکنیم.
از دیار طوس، تا قرن چهارم هجری، جایی که شاهکاری خلق شد به نام شاهنامه فردوسی.
اما این داستان فقط متعلق به گذشته نیست، پیام فردوسی امروز هم در زندگی ما جاری است، در داستان ها و روایات،مستند های تاریخی و علمی و....
در طوسِ خراسان نامش همچو پهلوان پدیدار شد:
سال ۳۲۹ هجری قمری (۳۱۹ خورشیدی) بود. در قریه باژ (پاز) از توابع طوس خراسان، در خانوادهای از زمینداران فرهیخته و فرهنگدوست، کسی متولد شد که نامش را «ابوالقاسم» گذاشتند. پدرش، علیبن شرفشاه، از زمینداران منطقه بود و خانوادهای متمول و اهل دانش داشتند. کودکی که بعدها به «فردوسی» ملقب شد (منسوب به فردوس، به معنای بهشت)، در دامن فرهنگی رشد کرد که هنوز بوی شکوه ایران باستان در آن میپیچید، اگرچه زیر سایه حکومت عربی-اسلامی قرار داشت.
تحصیلات اولیه را در خانه و نزد پدرش آموخت. تاریخ، ادبیات، نجوم و داستانهای کهن.
از همان کودکی، شنیدن روایتهای پهلوانی از زبان رزمجویان و موبدان محلی، شوقی در او برانگیخت. هدف از همان اول در حال مشخص شدن بود،زبان پارسی و حماسه ملی ایران. این همان پیام اولیه بود که در قلب فردوسی نقش بست؛ چیزی که باعث خلق یکی از عجیب ترین و زیبا ترین کتاب های حماسی و تاریخی جهان شد، یعنی شاهنامه.
(در برخی روایات و تحلیل ها آمده که فردوسی در شاهنامه مستقیم و غیر مستقیم اشاره کرده برخی روایات را از یک (دانا) شنیده اما هیچوقت از او اسمی نبرد و این یکی از راز های شاهنامه همچنان باقی مانده)
تعهد سی ساله، او به چه چیزی فکر می کرد؟
فردوسی در جوانی، با اثری ناتمام از شاعری به نام «دقیقی» مواجه شد. دقیقی به دست غلامش کشته شد و اثرش نیمه تمام ماند. این واقعه، در حال آماده سازی فردوسی بود. او احساس کرد این وظیفه تاریخی حالا بر دوش اوست. پس، با پشتوانه مالی خانواده خود و بعدها با حمایت برخی بزرگان، کار عظیمش را آغاز کرد.
او سی سال از بهترین سالهای زندگی را صرف نوشتن، تحقیق، سفر برای جمعآوری روایات و سرودن نزدیک به ۶۰ هزار بیت شعر کرد.
او تمام دارایی خود را صرف این کار کرد تا جایی که در اواخر عمر، تهی دست شد. اما انگیزهاش مادی نبود. هدف اصلی او که بارها در شاهنامه بر آن تأکید کرده، زنده نگاه داشتن زبان فارسی بود.
بسی رنج بردم در این سالسی
عجم زنده کردم بدین پارسی
او با انتخاب وزن و شیوه خاص، زبان فارسی دری را به چنان استواری و غنایی رساند که پس از هزار سال، هنوز بخش عمدهای از ابیاتش برای فارسی زبانان امروز قابل فهم است. این عملکرد شگفتانگیز در حفظ زبان، اولین و بزرگترین دستاورد اوست.
همچنین با ظرافت خاصی بخش های مختلف شاهنامه را کد گذاری شده مینوشت که همچنان بسیاری از بخش های شاهنامه نیاز به تحلیل و بررسی دارد.
شاهنامه، سندی آشکار برای تمدن فارسی
شاهنامه یک دانشنامه هویتی است.
اسطورهای: از آغاز سلسله ی پیشدادیان تا پادشاهانی چون کیکاووس،طهمورس، جمشید و ظهور ضحاک و قیام فریدون و...
پهلوانی: از برخواستن کاوه آهنگر و پادشاهی فریدون تا داستانهای رستم و سهراب، سیاوش، و اسفندیار.
تاریخی: روایت ها از حدود هفت هزار سال پیش شروع میشود.
در دل این داستانها، فردوسی مفاهیم جهانی و انسانی را جاودانه کرد، روایات نیکی و بدی، اهمیت خرد و دادگری، ستایش آزادگی، نکوهش ستم و خونریزی، و تراژدی عمیق انسانی. او قهرمانانی ساخت که کامل نبودند، خطا میکردند، اما همواره در مسیر نور حرکت میکردند.
عمیق و بزرگ،به اندازه ی جهان
تأثیر بر ایران
اگر امروز به فارسی سخن میگوییم، قطعا بخش عمدهای از آن تلاش فردوسی است. شاهنامه زبان فارسی را در برابر طوفانهای مختلف نگه داشت.
شاهنامه یعنی سازنده هویت. پس از حملات اقوام مختلف، شاهنامه خاطره جمعی مشترک و افتخارآمیزی برای ایرانیان ساخت. در دوره های مختلف بازخوانی شاهنامه روحیه مقاومت را زنده میکرد.
شاهنامه یعنی بازتاب هنر. نگارگری (مینیاتور) ایرانی، موسیقی، نمایش (تعزیه و نقالی)، ادبیات معاصر و حتی سینما، همگی نماد داستانها و شخصیتهای شاهنامه هستند.
تأثیر بر جهان
در بحث تالیف و ترجمه شاهنامه به زبانهای متعددی از جمله عربی، انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، روسی و... ترجمه شده است. نویسندگان بزرگی چون گوته، ویکتور هوگو و ژان کوکتو از آن تأثیر پذیرفتهاند.
شاهنامه یعنی تصویر کاملی از ایران باستان. برای هر پژوهشگری که میخواهد روح فرهنگ و تاریخ ایران را درک کند، شاهنامه نقطه آغاز اجتنابناپذیری است.
مفاهیمی چون عدالت، مقاومت در برابر ظلم، و اهمیت خردورزی در شاهنامه، آن را به اثری فراتر از یک متن ملی تبدیل کرده و برای همه انسانها در هر جغرافیا قابل درک و احترام ساخته است.
همچنین آثار معروف و بزرگی مثل بخش هایی از ارباب حلقه ها نوشته شده توسط john Tolkien سریال تلویزیونی بازی تاج و تخت و حتی راپونزل و ... از شاهنامه اقتباس شده است.
پیام فردوسی برای جهان فارس و آیندگان چه بود؟
شاید بپرسید، ارتباط فردوسی و شاهنامه با دنیای امروز و حتی حوزهای مثل خدمات پیامک چیست؟
فردوسی، اولین « ارسالکننده پیام انبوه » ادبیات ایران بود، در روزگاری که ارتباطات محدود بود، فردوسی یک پیام واحد اما غنی و عمیق را برای مخاطبانی نامحدود در طول زمان طراحی و ارسال کرد. این دقیقاً فلسفه اصلی ارسال پیامک انبوه است، انتقال پیامی مشخص به طیف وسیعی از مخاطبان. پیام فردوسی «حفظ هویت، زبان فارسی و ارزشهای انسانی» بود.
هنر «ایجاز» و «مؤثر» بودن. فردوسی در بیان مفاهیم عمیق، از ایجاز و زیبایی بینظیری بهره میبرد. یک بیت از او میتواند دنیایی از معنا را منتقل کند. در دنیای پیامک که با محدودیت کاراکتر مواجهیم، هنر ایجاز و رساندن مؤثر پیام در کمترین حجم، کلید موفقیت است.
نکته اینجاست که فردوسی با کلمات جادو میکرد، پیام را جوری میرساند که در عین کوتاهی از چندین جهت معنی و مفهوم را میرساند،او میتوانست با یک بیت یک داستان کوتاه بگوید.
فردوسی زبان کهن را در قالب جدید (شعر حماسی) ریخت و آن را زنده نگه داشت. امروز، کسبوکارها باید اصالت برند (هویت) خود را در بسترهای جدید ارتباطی مانند پیامک، شبکههای اجتماعی و تبلیغات هوشمند تقویت کنند.
ساخت جامعه با «داستانگویی». فردوسی ملت را با داستانگویی حول محورهای مشترک متحد کرد. امروزه، قدرتمندترین ابزار برندینگ و ارتباط با مشتری نیز داستانگویی است. شما در کمپینهای پیامکی خود میتواند داستان برند، داستان محصول، یا داستان مشتریان راضی را تعریف کنید تا ارتباطی عمیقتر ایجاد شود.
پایان اسطوره و ادامه میراث او
فردوسی پس از اتمام شاهنامه، آن را به سلطان محمود غزنوی تقدیم کرد. اما به روایتی، به دلیل اختلاف مذهبی (فردوسی شیعه بود) و حسادت درباریان، سلطان محمود به شاهنامه آنگونه که شایسته بود، قدر ننهاد و پاداش ناچیزی به فردوسی داد. این بیاعتنایی، روح آزاده پیر طوس را چنان آزرد که از غزنین خارج شد و بخشی از همان پاداش را بین فقیران تقسیم کرد. او سالهای پایانی عمر را در تنگدستی و غربت گذراند و سرانجام در سال ۴۱۶ هجری قمری (حدود ۸۰ سالگی) در زادگاهش طوس درگذشت. جالب است که به دلیل مخالفت متعصبان آن زمان، حتی اجازه دفن او در گورستان مسلمانان را ندادند و او را در باغ شخصی خودش به خاک سپردند. اما تاریخ، قضاوت درستی کرد. امروز آرامگاه او در طوس (مشهد) زیارتگاه دوستداران فرهنگ و ادب از سراسر جهان است، در حالی که نام سلطان محمود بیشتر به دلیل همین بیاعتنایی به فردوسی به یاد آورده میشود.
نکات مهم و پایانی
فردوسی با شاهنامه یادگار بزرگی برای همگان گذاشت،امروزه بیش از هر زمان دیگری به یادآوری این اثر نیاز است،برخی بر این اعتقاد هستند که از این اثر باید بیشتر استفاده شود تا تمدن ایرانی قدرتش را نشان دهد زیرا یک کشور نباید تمدنش را فراموش کند جایی میگفت این فراموشی منجر به نابودی میشود.
در کتاب های بزرگی چون اوستا و کتاب های بزرگ دیگر به اشخاصی که در شاهنامه هستند اشاره کرده،همچنین کتیبه هایی پیدا شده که واقعه ی حضور و وجود آنها را نشان میدهد که به این معناست: شاهنامه صرفا یک افسانه نیست.
بحث در مورد شاهنامه و تحلیل هایش زیاد است که آن را باید در مقاله ای جدا بهش پرداخت زیرا بسیار گسترده است.
از طرف تیم ایده پیام زادروز فردوسی بر همه ایرانیان و فارسی زبانان جهان و حتی دوست داران ادبیات جهانی مبارک باد، بیایید با اشاعه فرهنگ غنی ایرانی، نام و یاد این حکیم فرزانه را گرامی بداریم و پیام او را از طریق هر رسانهای، حتی یک پیامک ساده اما مؤثر، به نسلهای بعد منتقل کنیم.
.jpg)
.png)
